Askar Akayev Çine mi oynuyor?

Orta Asya söylentilerle dolu. Kırgızistan Cumhurbaşkanı Askar Akayev’in Çinle gizli anlaşma yaptığı ve artık ne ABD’nin ne de Rusya’nın onu kendi adamı ile değiştiremeyeceği söyleniyor. Böyle girişimler daha önce yapılmıştı. Hatta bir kaç defa. Mesela, ABD ve Moskova Kırgızistan cumhurbaşkanının cumhurbaşkanlığı seçimlerinde dörtdüncü kez adaylığını vermemesi gerektiğinde ısrar ediyorlar. 

Nisan ayında yapılan gayri resmi görüşme sırasında, ABD’nin Kırgızistan büyükelçisi Steve Young Akayeve bir kez daha devlet başkanlığı görevinden gitmesi ve adil seçimin yapılması gerektiğini hatırlattı. Akayev’in buna cevap olarak sinirli şekilde-“Siz Amerikalılar çok ilginçsiniz, beni istikrar ve demokrasi arasında seçim yapmak zorunda bırakıyorsunuz”-dediği söyleniyor.

Vladimir Putin Kırgızistan cumhurbaşkanını Taşkent ve Astana Şanghay Zirvesine kadar iki kez Kremline çağırarak, direk şekilde yönetimi çok şey vaat eden (Rusya için) Kırgız politikacısına devr etmenin gerekliliğini bildirdi. Akayev sözkonusu politikacıya tahammül edemiyor. Tanıklar, Akayev’in bu görüşme sırasında çok gergin olduğunu bildiriyorlar.

Muhalefet, Moskova ve Washington’un tekliflerinden sonra Kırgızistan cumhurbaşkanının Çine oynadığını bildiriyor. Pekin’in Kırgızistana 100 bin Çinlinin gelmesi karşılığında Akayeve destek olmak sözü verdiği iddia ediliyor. Çin sözünde duruyor. Akayev de aynı şekilde.

Bu haberin ne kadar doğru olduğu bilinmiyor. Buna rağmen, Orta Asya’nın muhalefet yönümlü basınında bahs edilen  bazı gerçekler insanı düşünmek zorunda bırakıyor.

Mesela, Akayev uzun zamandır Çine çalıştığı ve onların ajanı olduğu zannedilen diplomat Muratbek İmanaliyevi Dış İşlei bakanı görevine atadı. İşte o, tatlı su buzulları ve bir tek askerin binlerle düşmanın karşısını alabileceği benzersiz sınır koruması olan 125 bin hektar büyüklüğünde değerli Kırgız topraklarını Çinlilere verdi.

Kırgız lideri şu an, Kırgızistan’ın tüm noktalarında değişik toprak alanlarını (ortalama 500-1000 hektar) 99 yıllığına Çinlilere kiraya vermeği planlıyor. Akayev’in yakın çevresinden olan insanlar, onun “Kırgızların doğuştan gelen tenbellikleri”nden şikayet ettiğini ve  Çinli çiftçilerin Kırgızistan tarım sektörünün gelecek çekici gücü olacaklarını söylediğini bir çok kez duymuşlar

Akayev, Çinli çiftçilerin Kırgızistan tarım sektörünün gelecek çekici gücü ola bileceğini düşünüyor.

Muhalefet, Çinlilerin kiralanmış alanlarda iç rejim uygulayarak, pasaport kontrol noktaları oluşturacaklarını ve istedikleri kadar çocuk yapacaklarını iddia ediyor.

Akayev ve Çin’in anlaşmasına göre, kiralanmış alanlar Çinliler için Kırgızistan’ın tüm bölgelerine atlama noktaları olacaktır. Çinliler artık resmi şekilde Issık-Gölün güney kıyısında 800 hektarlık alan kiralamışlar (bazı bilgilere göre, gerçekte yaklaşık 1200 hektar toprak kiralanmış).

Yerli sakinlere bu alanlara girmek izni verilmiyor, alanlada Çin devriye polisi ve sınır kontrol noktası oluşturulmuş. Kısa zaman önce, kendi sığırlarını kiralanmış alana sokmak isteyen 22 yaşlı yerli sakin Nurmat A. Çinliler tarafından amansızca dövülmüştü. Velilerini polisle korkutarak ve bir miktar tazminat ödeyerek derhal sakinleştirmişler

Kırgızistan bölgesinde serbest şekilde çalışan Özbekistan özel birim çalışanları, 2000 yılı yazında Kırgızistan’ın Oş bölgesinde Özbekistan İslam Harekatı ile işbirliği yaptığı zannedilen Bahtiyar K. isimli uygur kökenli birisini ülkeden çıkardılar. Ağır işgencelerin eşlik ettiği soruşturma sırasında, Özbekistan güvenlik birimleri çalışanları Bahtiyar. K’nın gerçekte Çin özel birimlerine çalıştığını ve görevinin Kırgızistan’ın güneyinde Çine karşı faaliyetlerde bulunan gizli müslüman organizasyonları konusunda bilgi toplamak olduğunu ortaya çıkardılar.

Bahtiyar. K bunun dışında, Çin hükümetinin önümüzdeki yıllarda Kırgızistan’ın güney bölgelerine iş adamlarından ve köylülerden yaklaşık 100 bin Çinli yerleştirmek planı yaptığını ve görevlerinden birinin gelecek yerleşim için en uygun bölgeler konusunda bilgi toplamak olduğunu da açıkladı. Bu konuda bilgilerin verildiği mektup Taşkent diktatörü İslam Kerimov’un eline ulaşır ulaşmaz hemen olağandışı toplantı düzenledi. Toplantıda Fergane vadisine Kırgızistan sınırı boyu ek ordu birlikleri yerleştirmek kararı verildi. Aynı nedenlerden dolayı, Özbekistan sınır kontrol noktaları Kırgızistan’ın daha da içlerinde yerleştiriliyor, bunun dışında bazı sınır bölgelerinin mayınlardan temizlenmesi ve su-enerji alanındaki sorunların çözümlenmesi işleri uzatılıyor.

Muhalefet, Akayev’in Çinli göçmenlere çok ihtiyacı olduğunu iddia ediyor. Onlar soru sormadan onun yönetimde kalmasını sağlıyorlar, bunun dışında düzenli şekilde vergi ödeyecek ve milyonlarla değerleri olan siparişler verecekler.

Bunun karşılığında Pekin Akayeve istenilen yardımı yapacak, hatta ABD ve Rusya’nı Kırgızistanın ilk cumhurbaşkanınşn 2011 yılına kadar yönetimde kalmasının gerekli olduğuna inandırmak da dahil. Gelişen Çin’in Ruslara ve Amerikalılar baskı yapmak için kendine özgü mekanizmaları var.

Çin yönetimi Akayeve, Vaşington’un tavırı sonucu dış yardımların azaltılması yüzünden kayb edilen finansmanların, Çinlilerin 2005 yılında inşasına başlayacakları Kırgızistan-Çin demir yolunda tranzit taşımalardan elde edilecek gelirler sayesinde karşılanacağı sözü verdi.

Muhalefet, Akayev’in tüm bunları iktidarını korumak için yaptığını ve bu nedenle Çinlilere oynadığını bildiriyor. Ama, muhalefetin mantığı anlaşılır değil- diğer Orta Asya ülkelerinin Rusları ve Amerikalıları “çatı” seçtikleri gibi, neden Akayev de Çini seçmesin. Çinlilerin, katil ve manyak İslam Karimovu destekleyen Amerikalılardan, ya da meşhur uyuşturucu kaçakçısı ve mafya babası İmamali Rahmanovu destekleyen Ruslardan nesi eksik?

Asker Bişkekskiy,